วาระแห่งชาติ กำจัดปลาหมอสีคางดำ

คอลัมน์ : บทบรรณาธิการ

การปรากฏตัวขึ้นของปลาหมอสีคางดำในแหล่งน้ำส่วนใหญ่ของประเทศได้สร้างความตระหนกให้กับกลุ่มผู้ทำประมงและเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ด้วยเหตุที่ว่า ปลาหมอสีคางดำจัดเป็นเอเลี่ยนสปีชีส์ หรือชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ไม่เคยปรากฏในถิ่นใดถิ่นหนึ่งมาก่อน แต่ถูกนำเข้ามาจากถิ่นอื่น จนกลายเป็นชนิดพันธุ์เด่นในสิ่งแวดล้อมใหม่ หรือที่เรียกกันว่า ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน ที่มีความสามารถในการทำลายล้างชนิดพันธุ์ที่อยู่ในถิ่นนั้น

ปลาหมอสีคางดำจัดเป็น 1 ใน 10 สายพันธุ์ปลาที่ห้ามนำเข้าในประเทศไทยโดยไม่ได้รับอนุญาตตามประกาศของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่องกำหนดชนิดสัตว์น้ำที่ห้ามเพาะเลี้ยงในราชอาณาจักร เมื่อปี พ.ศ. 2564 โดยระบุว่า ปลาหมอสีคางดำ (Blackchin tilapia) มีลักษณะคล้ายกับปลาหมอเทศ ต้นกำเนิดอยู่ในทวีปแอฟริกาปรับตัวให้เข้ากับทุกสภาพแวดล้อม มีการแพร่พันธุ์ที่รวดเร็ว ประกอบกับนิสัยดุร้ายและต้องการอาหารอยู่ตลอดเวลา จนทำให้จำนวนปลาท้องถิ่นที่อยู่ลดจำนวนลงหรือถึงขั้นสูญหายไปจากแหล่งน้ำ

กรมประมงซึ่งเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในการกำหนดชนิดสัตว์น้ำที่ห้ามเพาะเลี้ยงในราชอาณาจักร สันนิษฐานว่า ปลาหมอสีคางดำที่พบแพร่กระจายอยู่ตามลำน้ำ-แหล่งน้ำต่าง ๆ ในประเทศ มาจากการหลุดรอดในการเพาะเลี้ยงเพื่อพัฒนาสายพันธุ์ ซึ่งมีบริษัทขออนุญาตนำเข้าปลาหมอสีคางดำเข้ามาในปลายปี 2553 แต่บริษัทก็ได้ทำลายปลาเหล่านั้นไปจนหมดแล้ว เมื่อเห็นว่า ปลาที่นำเข้ามาเริ่มทยอยตายจนทำให้การปรับปรุงสายพันธุ์ไม่น่าจะประสบความสำเร็จกับอีกข้อสันนิษฐานหนึ่งที่ว่า มีการลักลอบนำเข้าปลาหมอสีคางดำเข้ามาในประเทศเพื่อเพาะเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม

แต่ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอันใดถึงที่มาของปลาหมอสีคางดำ ขณะนี้พบการแพร่ระบาดอย่างหนักของปลาหมอสีคางดำไปแล้วถึง 13 จังหวัดชายฝั่งทะเล หลังจากตรวจพบปลาหมอสีคางดำในแหล่งน้ำเป็นครั้งแรกที่จังหวัดสมุทรสงคราม ในปี 2555 หรือเพียง 5 ปีพบการระบาดในบ่อเลี้ยงกุ้งของเกษตรกรจังหวัดสมุทรสงคราม-เพชรบุรีถึง 30 ล้านตัว ได้สร้างความเสียหายให้กับเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงกุ้งเป็นมูลค่าหลายร้อยล้านบาท โดยล่าสุดพบปลาหมอสีคางดำแพร่ระบาดไปจนถึงบริเวณทะเลสาบสงขลา-ปัตตานีแล้ว

ที่ผ่านมาหน่วยงานราชการและองค์กรท้องถิ่นพยายามที่จะรณรงค์กำจัดปลาหมอสีคางดำอย่างต่อเนื่อง แต่เนื่องจากปลาหมอสีคางดำเป็นปลาที่ขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว อยู่อาศัยได้ในทุกสภาพน้ำ ไม่ว่าจะเป็นน้ำจืด น้ำเค็ม น้ำกร่อย ทำให้การกำจัดไม่ได้ผล

สมควรที่จะต้องประกาศให้การกำจัดปลาหมอสีคางดำเป็น “วาระแห่งชาติ” ที่ทุกภาคส่วนต้องเร่งกำจัดพร้อม ๆ กันทุกแหล่งน้ำที่พบเจอ ก่อนที่ปลาหมอสีคางดำจะยึดครองแหล่งน้ำทั่วประเทศจนสร้างความเสียหายให้กับระบบนิเวศของประเทศไทยไปมากกว่านี้