จับสัญญาณอันตราย สินเชื่อเช่าซื้อรถติดลบต่อเนื่องปีที่ 2

คอลัมน์ : นอกรอบ

จากหลายปัจจัยที่กดดันกำลังซื้อและความสามารถในการชำระหนี้ของผู้กู้ รวมไปถึงปัญหารายได้ ภาระหนี้ครัวเรือน และมาตรการดูแลการปล่อยสินเชื่อ ทำให้สินเชื่อเช่าซื้อยานยนต์ในระบบแบงก์ไทยในช่วงครึ่งแรกของปี 2567 หดตัว 6.2% พร้อม ๆ กับแนวโน้มคุณภาพหนี้ที่มีปัญหามากขึ้น โดยศูนย์วิจัยกสิกรไทยคาดว่า สินเชื่อเช่าซื้อในปีนี้ จะหดตัวลง 5.5% ซึ่งจะเป็นการหดตัวติดต่อกันเป็นปีที่ 2

ครึ่งปี’67 เช่าซื้อหดตัว 6.2%

จากข้อมูลธนาคารพาณิชย์ที่จดทะเบียนในไทย ตามฐานข้อมูลของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ซึ่งครองส่วนแบ่งตลาดเช่าซื้อรถยนต์ ในภาพรวมประมาณ 65% ของระบบ พบว่า สินเชื่อเช่าซื้อ ณ สิ้นไตรมาส 2/2567 หดตัว 6.2% จากระยะเดียวกันของปีก่อน (YOY) ซึ่งหดตัวลึกลงจากไตรมาสแรกที่หดตัว 3.0% YOY ขณะที่ในช่วง 6 เดือนแรกของปีนี้ ยอดคงค้างสินเชื่อเช่าซื้อลดลงจาก ณ สิ้นปี 2566 ประมาณ 5.77 หมื่นล้านบาท

สาเหตุหลักมาจากการ “ชำระคืนหนี้” ตามงวดผ่อนชำระของยอดสินเชื่อเดิม ในอัตราที่เร็วกว่ายอดจัดสินเชื่อใหม่ ที่คาดว่าจะลดลงตามยอดขายรถใหม่ที่หดตัว 24.2% ในครึ่งปีแรก ประกอบกับน่าจะมีแรงกดดันเพิ่มเติมจากปัญหาด้านรายได้และกำลังซื้อ รวมถึงนโยบายเครดิตที่ระมัดระวังของผู้ให้บริการสินเชื่อในภาพรวม

ท่ามกลางสภาวะที่ปัญหาคุณภาพหนี้สะท้อนจากสินเชื่อ Stage 2 ของสินเชื่อเช่าซื้อรถ ที่เพิ่มขึ้นเป็นตัวเลขสองหลัก และสูงกว่าสินเชื่อรายย่อยประเภทอื่น ๆ เช่น สินเชื่อบ้าน บัตรเครดิต หรือสินเชื่อส่วนบุคคล

3 ปัจจัยกดดันสถานการณ์

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยคาดว่า ณ สิ้นปี 2567 สินเชื่อเช่าซื้อรถจะหดตัว 5.5% ซึ่งเป็นการหดตัวต่อเนื่องเป็นปีที่สอง จากที่หดตัว 0.4% ในปี 2566 และต่ำกว่าประมาณการเดิมที่คาดไว้ที่ขยายตัว 1.0-2.0% ค่อนข้างมาก สอดคล้องกับยอดขายรถยนต์ใหม่ในปีนี้ที่คาดว่าจะลดลงจากสมมุติฐานเดิม มาอยู่ที่ประมาณไม่เกิน 600,000 คัน

3 ประเด็นกดดันสินเชื่อเช่าซื้อที่น่าจะยังไม่คลี่คลายโดยเร็ว ประกอบด้วย

1.ผลบวกจากยอดขายรถ BEV ต่อสินเชื่อเช่าซื้อปีนี้มีจำกัด แม้ในปี 2567 ยอดขายรถ BEV จะเป็นตัวแปรสำคัญในการช่วยดันยอดขายรถในภาพรวมด้วยส่วนแบ่งต่อยอดขายรวมที่คาดว่าจะเพิ่มขึ้นแตะ 11.7% เทียบกับ 9.5% ในปี 2566

อย่างไรก็ตาม การตีตลาดของรถ BEV จากค่ายรถต่างประเทศที่ราคาต่ำลง ทำให้ผู้ซื้อบางส่วนเลื่อนการตัดสินใจซื้อรถใหม่ออกไป ทำให้สินเชื่อเช่าซื้อไม่ได้อานิสงส์จากยอดขายรถ BEV มากดังที่ควรจะเป็น

สัญญาณหนี้เสียพุ่งไม่หยุด

2.ปัญหาหนี้ครัวเรือนสูงและปัญหาคุณภาพหนี้ เป็นเงื่อนไขหลักที่ทำให้เกิดการชะลอตัวทั้งฝั่งความต้องการซื้อรถและความต้องการปล่อยสินเชื่อ โดย ณ ไตรมาสที่ 2/2567 สัดส่วนสินเชื่อ Stage 2 (ค้างชำระ 30-90 วัน) และ NPL (ค้างชำระเกิน 90 วัน) ต่อสินเชื่อเช่าซื้อรวม ปรับตัวเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 17.35% โดยเป็นการเร่งตัวขึ้นทั้งในส่วนของสินเชื่อค้างชำระ Stage 2 ขยับขึ้นมาที่ 15.09% และสัดส่วน NPL มาที่ 2.26% จากไตรมาสแรกสัดส่วนสินเชื่อ Stage 2 อยู่ที่ 14.49% และสัดส่วน NPL อยู่ที่ 2.14%

ทั้งนี้ ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่า สัดส่วนสินเชื่อ Stage 2 และ NPL ต่อสินเชื่อเช่าซื้อรวม มีโอกาสขยับเข้าหาระดับ 18% ในช่วงสิ้นปี 2567 เนื่องจากสถานการณ์รายได้ในภาพรวมของกลุ่มลูกหนี้รายย่อยยังน่าจะไม่ดีขึ้น สวนทางกับภาระค่าใช้จ่าย หรือภาระการชำระหนี้ที่ยังอยู่ในระดับสูง

ข้อสังเกตเพิ่มเติม คือ การก่อหนี้รถไม่ใช่หนี้ประเภทเดียวที่ผู้กู้มีในปัจจุบัน ผู้กู้จึงอ่อนไหวต่อเหตุการณ์ไม่คาดคิดมากขึ้น ซึ่งอาจกระทบต่อความสามารถในการชำระหนี้ และอาจทำให้สถานการณ์ยึดรถยังน่าจะอยู่ในระดับสูงต่อเนื่อง

จากแบบสอบถามของศูนย์วิจัยกสิกรไทย ในช่วงเดือน มิ.ย.-ก.ค. 2567 พบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ที่มีสินเชื่อเช่าซื้อ มักมีหนี้มากกว่า 1 ประเภท โดยเฉลี่ยแล้วมีหนี้อยู่ประมาณ 2.66 ผลิตภัณฑ์ และประมาณ 19.0% ของผู้ตอบแบบสอบถาม เป็นผู้ที่น่าจะเคยมีปัญหาการชำระหนี้ เพราะเคยผ่านการปรับโครงสร้างหนี้มาแล้ว

ปัญหาคุณภาพหนี้รุนแรงขึ้น

3.มาตรการดูแลการปล่อยสินเชื่อ อาทิ มาตรการการให้สินเชื่ออย่างรับผิดชอบและเป็นธรรม (Responsible Lending) ซึ่งในกรณีของสินเชื่อใหม่ ผู้ให้บริการโดยเฉพาะสถาบันการเงินที่อยู่ภายใต้การกำกับของ ธปท. จะต้องคำนึงถึงรายได้คงเหลือจากการชำระหนี้ในแต่ละเดือน ให้มีเพียงพอต่อการดำรงชีพ

ขณะที่ในกรณีของลูกหนี้ที่มีสัญญาณว่าจะมีปัญหาและไม่เคยปรับโครงสร้างหนี้มาก่อน ผู้ให้บริการจะต้องเสนอแผนปรับโครงสร้างหนี้ 2 ครั้ง ตามแนวทางที่กำหนด ซึ่งแม้จะดีกับลูกหนี้ แต่ก็เพิ่มกระบวนการให้กับผู้ให้บริการ

นอกจากนี้ สินเชื่อเช่าซื้อที่ผ่านกระบวนการปรับโครงสร้างหนี้ทยอยเพิ่มสูงขึ้น ก็เป็นสัญญาณเตือนให้สถาบันการเงินต้องเพิ่มความระมัดระวังต่อความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นกับปัญหาคุณภาพหนี้ในระยะข้างหน้า

ขณะที่ตลาดลูกค้าที่มีศักยภาพ จำกัดอยู่ที่ฐานรายได้ระดับกลางและบน ทั้งนี้ ผู้ให้บริการมีแนวโน้มให้น้ำหนักกับลูกค้าที่มีรายได้ต่อเดือนตั้งแต่ 30,000 บาท หรือ 50,000 บาทขึ้นไปมากขึ้น เนื่องจากเป็นกลุ่มที่มีสัดส่วนเงินออมเฉลี่ยต่อรายได้ ในระดับที่ใกล้เคียงหรือสูงกว่าสัดส่วนภาระหนี้เฉลี่ยต่อรายได้ โดยที่อาจต้องเลือกระยะเวลาผ่อนที่ยาวขึ้น เพื่อให้สามารถดูแลยอดผ่อนต่อเดือนได้อย่างมีประสิทธิภาพตลอดอายุสัญญา

ตลาดรถมือสองยังเสี่ยงสูง

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยระบุว่า ตลาดรถมือสองยังมีความเสี่ยงสูง ทำให้ผู้ให้บริการสินเชื่อคงเน้นไปที่ตลาด “จำนำทะเบียน” โดยแม้ดัชนีราคารถยนต์นั่งมือสองเริ่มปรับตัวดีขึ้น จากจุดต่ำสุดในช่วงปลายปี 2566 แต่ภาพรวมตลาดก็ยังอยู่ในภาวะซบเซา เพราะความเสี่ยงของลูกค้ารถมือสองอยู่ในระดับสูงกว่ารถมือหนึ่ง ผู้ให้บริการสินเชื่อเช่าซื้อจึงยังให้ความระมัดระวังในการเล่นตลาดดังกล่าว โดยเฉพาะผู้เล่นกลุ่มธนาคารพาณิชย์ ทำให้ตลาดมือสองต้องอาศัยผู้เล่นที่เป็นบริษัทเช่าซื้อและลีสซิ่งน็อนแบงก์มากขึ้น

นอกจากนี้ ด้วยความเสี่ยงของลูกค้าที่ยังสูง จึงทำให้จะยังคงเห็นภาพการจัดไฟแนนซ์ด้วยวงเงิน (LTV) ที่ลดลง เพิ่มเงินดาวน์ หรือภาพที่เต็นท์รถเน้นให้ลูกค้าซื้อรถด้วยเงินสดมากขึ้น

ดังนั้น ผู้ให้บริการสินเชื่อจึงอาจเลือกเพิ่มผลตอบแทนของพอร์ตในภาพรวม ด้วยการที่ยังคงให้น้ำหนักกับตลาดจำนำทะเบียน โดยเฉพาะแบบโอนความเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในรถ (โอนเล่ม) ที่มีความเสี่ยงต่ำกว่า ส่วนแบบไม่โอนเล่มแต่ใช้ทะเบียนรถเป็นประกัน คงต้องจับตาความเสี่ยงคุณภาพหนี้ที่เพิ่มขึ้น หลังจากที่ปัจจัยนี้ส่งผลทำให้สินเชื่อกลุ่มนี้เติบโตชะลอลง โดย ณ สิ้นไตรมาส 2/2567 สินเชื่อที่มีทะเบียนรถเป็นประกัน (รวมแบงก์และน็อนแบงก์) ขยายตัว 25.3% ชะลอลงจาก 36.2% ณ สิ้นปี 2566