“โหราประชาธิปไตย” เมื่ออำนาจมาพร้อมความศักดิ์สิทธิ์

สำนักพิมพ์มติชน ร่วมกับ SEA Junction เปิดตัวหนังสือ โหราประชาธิปไตย (Political Divinations: Making Citizens Sovereign in Buddhist Thailand) พร้อมเสวนาพูดคุยโดย ดร.เอโดอาร์โด เซียนี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ มหาวิทยาลัยเวนิส คาฟอลคารี ดร.วิราวรรณ นฤปิติ และดร.อาสา คำภา นักวิจัยจากสถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ซึ่งเป็นกิจกรรมชวนสำรวจความสัมพันธ์ระหว่าง “การทำนาย” อำนาจ และความเป็นพลเมืองในสังคมไทย ผ่านงานวิจัยภาคสนามกว่า 10 ปี โดยจะชี้ให้เห็นบทบาทโหราศาสตร์ที่เชื่อมโยงทั้งชีวิตประจำวันและโครงสร้างอำนาจทางการเมือง ตั้งแต่ประชาชนไปจนถึงชนชั้นนำ

ดร.เอโดอาร์โดเล่าจุดเริ่มต้นของหนังสือเล่มนี้ว่า เกิดขึ้นเพราะการเป็นนักมนุษยวิทยานั้นต้องอยู่กับคน ต้องฟังเรื่องราวต่าง ๆ และการอยู่กับคนไทยนั้นเราได้ยินเรื่องราวความเชื่อ ดวง หมอดู ดาวดาว ตลอดเวลา ทั้งสีเสื้อมงคล การคลอดลูกที่เราต้องดูฤกษ์ยาม เรื่องเหล่านี้มีอยู่ทั่วไป ดังนั้นอะไรที่เป็นประเด็นของคนทั่วไป ต้องเป็นประเด็นสำหรับเราด้วย นั้นคือสิ่งแรกที่ตนคิด และเมื่อดูหนังสือแล้วยังไม่มีหนังสือแบบนี้ มีสถิติบอกว่าในประชากรไทย 50 ล้านคน ใช้บริการดูดวง เป็นปรากฎการณ์โคตรใหญ่ แต่ไม่มีหนังสือแบบนี้ เราเข้าใจว่าไม่ใช่พุทธศาสนา แต่ในทางมนุษยวิทยานั้นคนเชื่ออะไร คนสนใจอะไร เราต้องให้ความสำคัญ ผมจึงลงมือทำ

“เมื่อต้องการจะศึกษาเรื่องนี้ทางมนุษยวิทยาจึงต้องลงไปอยู่ตรงนั้นเพื่อศึกษา ผมลงไปอยู่กับหมอดูนาน 2 ปี พร้อมหาข้อมูลต่าง ๆ รวมกว่า 10 ปี เพื่อจะทำเรื่องนี้ ตอนแรกคิดว่าง่าย พอไปจริง ๆ ยากมาก เพราะบริการหมอดูเป็นเรื่องส่วนตัว ผมไปตลาดกลางคืนที่เต็มไปด้วยหมอดู เก็บข้อมูลเยอะจากตลาดนี้ แต่ถือว่าเป็นการเก็บข้อมูลจากชนชั้นกลาง ไม่ใช่นักการเมือง เจ้าสัว”

“ผมไม่มีวันเข้าถึงกลุ่มคนชั้นสูงกว่านี้ หมอดูที่ผมไปเรียนรู้อยู่ด้วยจึงแนะนำโหราศาสตร์ที่สมาคมดูดวงแห่งประเทศไทย เพื่อไปพบหมอดูที่ดูให้บุคคลระดับสูง เขาบอกกับผมว่าคุณยังไม่พร้อม คุณไม่มีวันทำสิ่งนี้สำเร็จจากการดูจากข้างนอก อยากรู้ก็มาเป็นลูกศิษย์ผม ผมสนใจ น่าตื่นเต้น แต่ไม่ได้อยากเรียน แต่ผมจะต้องเข้าใจว่าหมอดูตีความอย่างไร ผมจึงเรียน 4 เดือนได้ใบเซอร์ เขาให้นั่งข้างเข้าตอนเจอลูกค้า และบอกว่าอย่างไรผมก็จะไม่สำเร็จถ้าผมไม่ได้ลองทำจริง ๆ เขาจึงให้ผมดูดวงให้คนไม่รู้จัก ได้ลองดูดวงจริงครั้งแรกในงานกาชาด ทำให้ผมได้อีกมุมมอง”

ดร.เอโดอาร์โดเล่าต่อว่า ถึงแม้ว่าผมจะไม่ค่อยเชื่อเรื่องนี้ แต่ในฐานะนักมนุษยวิทยาผมทรีตเรื่องเล่านี้เป็นเรื่องเล่า ในเวลาที่เราต้องดูดวงให้คนจริง ๆ เราพูดมั่วครึ่งชั่วโมงไม่ได้ ผมต้องดูจากสิ่งที่ผมเรียนมาว่าดวงนี้ มาตกในภพนี้หมายความว่าอะไร ในหนังสือมีความหมายเยอะ ต้องใช้ความรู้สึกว่าจะเอาอะไรมาใช้กับคนคนนี้ เหมือนที่อาจารย์บอกว่าต้องใช้วิชา กับความรู้สึก

“มีคำพยากรณ์หนึ่งที่ถูกพูดถึงอย่างมากในช่วง 10 ปีหลัง คือ ประชาชนจะเป็นใหญ่ ซึ่งเป็นคำพยากรณ์ของหมอดูอีที หมอดูชาวพม่า ผมคิดว่ามันเป็นการให้น้ำหนักกับความหวังหรือความกลัว”

ดร.เอโดอาร์โดกล่าวต่อว่า สิ่งที่ผมเสนอในหนังสือคือสยามในอดีตมีเจ้าเมืองต่าง ๆ เจ้าเมืองบางคนมีอำนาจมากกว่าเจ้าเมืองคนอื่น สิ่งนี้คือคำว่าเจ้าเล็กเจ้าน้อย ส่วนใหญ่เราจะตีความว่าในยุคสมัยนี้ไม่มีเจ้าเล็กเจ้าน้อยแล้ว มีแต่พระมหากษัตริย์และประชาชน อันนี้เป็นวิธีการคิดแบบฝรั่ง ถ้าเรามองระบบการเมืองนี้แบบโหราศาสตร์เราจะเห็นได้ว่าเจ้าเล็กเจ้าน้อยไม่เคยหายไปจากเมืองไทย ยังมีบางคนที่มีอำนาจมากกว่าคนอื่น ถ้าเรามองจากมุมหมอดูเขาดูว่าลูกค้าคนนี้มีอะไรในตัวเขา มีบุญมากแค่ไหน เราต้องเสริมบุญเสริมบารมีให้เขา

“ถ้าเรามองจากมุมนักโหราศาสตร์ความศักดิ์สิทธิ์ยังมีอยู่ในสังคมไทย และอำนาจอธิปไตยไม่ได้เป็น 100% อย่างที่โลกตะวันตกเข้าใจ แต่เรามีคนบางคนที่มีอำนาจอธิปไตยมากกว่ากลุ่มอื่น การรัฐประหารเป็นการใช้อำนาจอธิปไตยชนิดหนึ่ง เมื่อเราจะทำรัฐประหารเราต้องดูฤกษ์ก่อน ต้องเสริมบารมีให้มั่นใจก่อนว่าทุกอย่างจะโอเค สิ่งที่โหราศาสตร์ทำให้เราเห็นคืออำนาจอธิปไตยมันกระจายอยู่ทั่วสังคมไทย ในมุมมองนักโหราศาสตร์คืออำนาจมักมาพร้อมความศักดิ์สิทธิ์ บุญบารมีของแต่ละคนซึ่งไม่เท่ากัน”

ดร.อาสา คำภา นักวิจัยจากสถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ระบุว่า เรื่องดวงชะตาเป็นประเด็นสำคัญมากในระบบความเชื่อของรัฐและสังคมไทยสมัยก่อน สิ่งที่ ดร.เอโดอาร์โดทำเป็นสิ่งที่ไม่เคยหายไปไหนเลย มีคำว่าเจ้าเล็กเจ้าน้อยปรากฏอยู่ในเล่ม และเป็นสิ่งที่มีมาตลอดในสังคมไทย ในประวัติศาสตร์ก็เต็มไปด้วยคำนี้ คำนี้ยังอยู่มาถึงในปัจจุบันนี้หรือไม่ เราเคยคุยกันเล่น ๆ ว่า การเมืองแบบบ้านใหญ่ในปัจจุบันนี้คือคำว่าเจ้าเล็กเจ้าน้อยหรือไม่ หนังสือเล่มนี้คือการชี้ภาพให้เห็นว่าการมองเรื่องราวของการเมืองไทยสามารถมองได้หลากหลายมุมในเล่มนี้

หนังสือโหราประชาธิปไตย (Political Divinations: Making Citizens Sovereign in Buddhist Thailand) จึงเป็นหนังสือที่จะพาผู้อ่านไปพบกับเรื่องราวของการทำนายและอำนาจในประเทศไทย