คอลัมน์ : บทบรรณาธิการ
สถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง PM 2.5 ได้กลับมาอีกครั้ง หลังเริ่มมีรายงานข่าวจากหลายพื้นที่ของประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่กรุงเทพมหานคร เข้ามาว่า ตรวจพบฝุ่นมลพิษ PM 2.5 เกินค่ามาตรฐานในระดับที่กระทบต่อสุขภาพ (พื้นที่สีแดง) ติดต่อกันมาหลายวัน
จากสถิติสถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 ของไทยจะเริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเป็นอันดับแรก ต่อจากนั้นฝุ่น PM 2.5 ก็จะลุกลามไปยังภาคกลางและภาคตะวันตก จนกระทั่งเดือนกุมภาพันธ์ก็จะพบฝุ่น PM 2.5 ใน 17 จังหวัดภาคเหนือ รวมถึงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ติดต่อกันไปจนกว่าจะเข้าสู่ฤดูฝนในเดือนพฤษภาคมต่อเดือนมิถุนายน
ที่ผ่านมารัฐบาลทุกชุดก็ได้ให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM 2.5 อย่างยิ่งยวด จนถึงขั้นกำหนดเป็นวาระแห่งชาติมาตั้งแต่ปี 2562 มาปีนี้ก็เช่นกัน รัฐบาลโดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จึงได้จัดทำแผนและมาตรการรับมือสถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง สำหรับปี 2568 ขึ้น
โดยมาตรการรับมือสำหรับฤดูฝุ่นปีนี้ได้มีการจำแนกพื้นที่เสี่ยงการเผา เสี่ยงฝุ่น หรือ Risk Map เพื่อควบคุมฝุ่นเป็นการล่วงหน้า แม้จะไม่สามารถขจัดฝุ่นให้หมดสิ้นไป แต่ก็จะช่วยลดปริมาณฝุ่น PM 2.5 ลงได้บ้าง
พร้อมกันนี้ยังมีการบริหารจัดการพื้นที่ที่เป็นจุดกำเนิดของฝุ่น PM 2.5 อันเนื่องมาจากการเผาในประเทศออกเป็นอีก 3 กลุ่ม ได้แก่ การจัดการไฟป่า การจัดการไฟในพื้นที่เกษตร และการควบคุมฝุ่นละอองในเขตเมือง โดยมีข้อพิเศษอยู่ที่การกำหนดพื้นที่ป่าเป้าหมาย 4 ป่า กับพื้นที่ป่าแปลงใหญ่เพื่อควบคุมไฟอีก 14 กลุ่มป่าเสริมเข้ามาในมาตรการควบคุมการเผา
ในขณะที่เขตพื้นที่ราบและเขตเมืองก็จะควบคุมพื้นที่เผาไหม้จากการเผาข้าว-ข้าวโพด และอ้อย เพื่อควบคุมจุดความร้อน ด้วยการใช้ข้อมูลการขึ้นทะเบียนรายชื่อเกษตรกรและจำนวนพื้นที่ที่จำเป็นต้องใช้ไฟ มีการสร้างแรงจูงใจเพื่อให้เกษตรกรลดการเผา
รวมไปถึงการควบคุมฝุ่นจากยานพาหนะในเขตเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รถดีเซลควันดำ รถบรรทุกสินค้า ตัวการสำคัญของฝุ่น PM 2.5 ด้วยการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด ตลอดจนก่อสร้างและควันจากโรงงานอุตสาหกรรม
แต่ต้นกำเนิดสำคัญอีกประการหนึ่งของฝุ่น PM 2.5 ที่ยังไม่สามารถควบคุมและบริหารจัดการได้ก็คือ ฝุ่นควันจากการเผาข้ามแดน จึงควรที่รัฐบาลจะต้องหารือเพื่อวางมาตรการลดการเผากับประเทศเพื่อนบ้านอย่างจริงจัง เพราะมาตรการควบคุมฝุ่น การเผาในประเทศ แม้จะวางเอาไว้ดีอย่างไรก็ตาม แต่ยังมีฝุ่นละออง PM 2.5 ลอยข้ามมาจากประเทศเพื่อนบ้าน ย่อมไม่สามารถที่จะลดปริมาณฝุ่นละอองในประเทศลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ